Φωτογραφία Αλάγιας 1916

Ένα εξαιρετικά πολύτιμο ιστορικό τεκμήριο της Αλάγιας (Alanya) —του παραθαλάσσιου ελληνικού και μικρασιατικού οικισμού— όπως ήταν στις αρχές του 20ού αιώνα. Απεικονίζει την πόλη χτισμένη αμφιθεατρικά στην απότομη πλαγιά, με τα ελληνικά κυρίως σπίτια να απλώνονται πυκνά μέχρι ψηλά στο βουνό. Η εικόνα αυτή, που σπανίζει σε ποιότητα και καθαρότητα, επιβεβαιώνει τον έντονα παραδοσιακό χαρακτήρα της πόλης πριν τις μεγάλες αλλαγές που ακολούθησαν μετά το 1922.
Στο πρώτο πλάνο διακρίνεται η παραλία και μια μικρή βάρκα που επιπλέει στα ήρεμα νερά· η ηρεμία της σκηνής έρχεται σε αντίθεση με τη στιβαρή παρουσία των μεσαιωνικών οθωμανικών-σελτζουκικών οχυρώσεων στο βάθος. Δεξιά και αριστερά φαίνεται το μεγάλο σελτζουκικό ναυπηγείο (Tersane), ένα από τα καλύτερα σωζόμενα της Ανατολικής Μεσογείου, με τις χαρακτηριστικές καμάρες του να οδηγούν κατευθείαν στη θάλασσα. Λίγο ψηλότερα διακρίνεται το περίφημο Κόκκινο Κάστρο (Kızıl Kule), σήμα-κατατεθέν της Αλάγιας, που κυριαρχεί ακόμη και σήμερα στον ορίζοντα της πόλης.
Η φωτογραφία, τραβηγμένη κατά την περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1916, όπως σημειώνεται στη λεζάντα), αποτελεί μέρος αρχείου Ευρωπαίου περιηγητή ή στρατιωτικού, όπου συνηθιζόταν η λεπτομερής χειρόγραφη καταγραφή τοποθεσιών και ημερομηνιών στο κάτω μέρος. Η υπογραφή και η αρίθμηση δείχνουν ότι ανήκει σε συστηματική φωτογραφική τεκμηρίωση της περιοχής.
Η αξία της φωτογραφίας έγκειται στο ότι απαθανατίζει μια Αλάγια που δεν υπάρχει πια: τις παλιές ελληνικές συνοικίες πριν από την Ανταλλαγή των Πληθυσμών, τον τρόπο που ήταν χτισμένη η πόλη πάνω στο βραχώδες πρανές, τα παραδοσιακά ξύλινα σπίτια των Ρωμιών και των Τούρκων, καθώς και τη σχέση του οικισμού με τη θάλασσα που υπήρξε καθοριστική για την οικονομική και κοινωνική ζωή των κατοίκων.
Μετά τον διωγμό, οι τούρκοι κάτοικοι αφαίρεσαν τα δομικά υλικά που μπορούσαν να αφαιρεθούν, κυρίως από τον πρώτο όροφο των αρχοντικών που παραδοσιακά ήταν χτισμένος με ξύλο (ενώ το ισόγειο ήταν από πέτρα) και τα λεηλάτησαν αποσπώντας τιμαλφή και έπιπλα που οι Έλληνες άφησαν για πάντα πίσω τους. Ανάλογες λεηλασίες έγιναν και στις εκκλησίες της ελληνικής συνοικίας στο Κάστρο της Αλάγιας και στα ελληνικά κοιμητήρια. Χαρακτηριστική είναι η ιστορία μίας μαρμάρινης πλάκας από τάφο στο ελληνικό κοιμητήριο των Αρχαγγέλων, με σκαλιστό σταυρό, δάφνινο στεφάνι και τα ονόματα των νεκρών σε καραμανλίδικη γραφή, που ανακαλύφθηκε σε τουρκικό μαγαζί να χρησιμοποιείται όπως επιφάνεια ζύμης. Σήμερα, φυλάσσεται στο Μουσείο Αλάνυας.