Γυναικείο παλτό

Το παλτό από την Αλάγια του 1910 είναι ένα εντυπωσιακό ένδυμα υψηλού κύρους, χαρακτηριστικό της αστικής – και εύπορης – ενδυματολογικής παράδοσης των Ρωμιών της Μικράς Ασίας, που δώρισε στο ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. του Δήμου Νέας Ιωνίας η Μαρία Κιουρτσόγλου, νονά του Στέλιου Καζαντζίδη. Κατασκευασμένο από πλούσιο βελούδο σε βαθύ γαλάζιο χρώμα, φέρει φαρδιά, μαλακή γούνα αλεπούς κατά μήκος ολόκληρης της εμπρόσθιας παρυφής, η οποία λειτουργούσε τόσο ως θερμική προστασία όσο και ως ένδειξη κοινωνικής θέσης. Η χρήση αλεπούς – συνηθέστερα κόκκινης ή σταχτιάς – ήταν σύνηθες μοτίβο στις πολυτελείς γυναικείες εμφανίσεις της περιόδου, ιδιαίτερα σε παράλιες πόλεις όπως η Αλάγια, όπου οι εμπορικές επαφές εξασφάλιζαν πρόσβαση σε ακριβά υλικά.
Το βελούδινο σώμα του παλτού είναι διακοσμημένο με λεπτή, επίπονη χρυσή κεντητική, κυρίως στα σημεία που τονίζουν τη μέση και τα μανίκια. Τα μοτίβα είναι φυτικά, χαρακτηριστικά της οθωμανικής αισθητικής, και είναι κεντημένα με μεταλλικά νήματα (χρυσό και μπρονζέ συρματένιο λάμα), τεχνική που απαιτούσε δεξιοτεχνία και χρησιμοποιούνταν στα ρούχα γιορτινής ή τελετουργικής χρήσης. Το παλτό δεν κουμπώνει στο εμπρός μέρος· η γούνα πέφτει κάθετα και βαριά, αφήνοντας να διαφανεί το ένδυμα που φοριόταν από κάτω, συνήθως μια επίσημη φορεσιά ή ένα μακρύ μετάξινο φόρεμα.
Το κόψιμο είναι μακρύ, σχεδόν μέχρι τον αστράγαλο, και ελαφρώς καμπτόμενο προς τα έξω, ώστε να δίνει όγκο και κίνηση. Η πλάτη διατηρεί την απλότητα της φόρμας, ενώ το πέλος του βελούδου που έχει φθαρεί με τον χρόνο μαρτυρά την ηλικία και την εκτεταμένη χρήση του. Η χρυσή κεντητική στην οπίσθια πλευρά, κοντά στη μέση, λειτουργεί περισσότερο ως διακοσμητικός τονισμός παρά ως δομικό στοιχείο.
Ένα τέτοιο παλτό θα το φορούσαν γυναίκες της ανώτερης κοινωνικής τάξης ή της μορφωμένης αστικής τάξης της Αλάγιας, ιδίως σε περιόδους ψύχους, σε γιορτές, επισκέψεις και εκκλησιασμό. Η πολυτέλεια των υλικών το καθιστούσε μέρος της προίκας, αλλά και σύμβολο αστικού τρόπου ζωής, πολύ μακριά από τις καθημερινές ενδυματολογικές συνήθειες της υπαίθρου.
Πρόκειται για ένα σπάνιο δείγμα που αποτυπώνει την αισθητική συνύπαρξη Ανατολής και ευρωπαϊκών αστικών επιρροών, συνδυάζοντας την ανατολίτικη χρυσοκεντητική με το ευρωπαϊκό κόψιμο και την υψηλή ποιότητα των υλικών. Είναι ένα από τα πιο ισχυρά τεκμήρια του κομψού, κοσμοπολίτικου χαρακτήρα των Ρωμιών της Μικράς Ασίας λίγο πριν τον ξεριζωμό.
Εκτίθεται στο Λαογραφικό Μουσείο του ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. Δήμου Νέας Ιωνίας.
Παραχωρημένο ευγενικά για την φωτογράφηση από ΚΕ.ΜΙ.ΠΟ. Δήμου Νέας Ιωνίας.